Sut y mae un fenter gymdeithasol yn Sir Gaerfyrddin yn helpu pobl leol i ofalu am eu llesiant

Mae menter celfyddydau, iechyd a llesiant Llanelli, People Speak Up, wedi bod yn cynnig help llaw a chlust i wrando yn ystod argyfwng Covid-19 gan ddarparu gofod lle gall pobl o bob oed gysylltu i ystyried eu meddyliau a'u teimladau yn ystod y cyfnod anodd hwn.

Sefydlwyd People Speak Up (PSU) 4 blynedd yn ôl gan ei Gyfarwyddwr Artistig, Eleanor Shaw. Mi oedd Eleanor yn arfer darlithio mewn celfyddydau perfformio yng Ngholeg Sir Gâr. Trwy'r gair llafar, ysgrifennu creadigol, adrodd straeon a chelfyddydau cyfranogol, mae PSU yn galluogi pobl i ymdreiddio i'w meddyliau a'u teimladau yn artistig fel yr eglura Eleanor Shaw, Cyfarwyddwr Artistig:

“Sefydlais y sefydliad hwn er mwyn darparu cyfle i bobl ddod o hyd i’w llais ac i gysylltu cymunedau trwy archwilio creadigol, a hynny gan fod adrodd straeon hunangofiannol wedi fy helpu i roi trefn ar fy mywyd unwaith yn rhagor”

People Speak Up yw un o’r sefydliadau creadigol sydd wedi’u lleoli yn y Ffwrnes Fach, sef adeilad Capel Seion sydd wedi’i addasu wrth ymyl Theatr y Ffwrnes, Llanelli. Ailddatblygwyd y Ffwrnes Fach gan Gyngor Sir Gaerfyrddin yn 2013, sef yr un flwyddyn ag y cafodd Theatr Ffwrnes ei hadeiladu. Prif bwrpas y datblygiad oedd darparu gofod lle gallai mentrau cymdeithasol leoli eu sefydliadau, gan ddod â chyfleoedd creadigol a dysgu i'r rheiny sy'n byw yn lleol.  

Cyn y cyfyngiadau symud, roedd People Speak Up yn cynnal cyfres o wahanol brosiectau yn y Ffwrnes Fach; o brosiect celfyddydol yng nghlwb ieuenctid y Bwlch ym Morfa, i gyfres o adrodd straeon gyda thrigolion cartrefi gofal a sesiynau Caffi Canser wythnosol, Sesiynau Spoken Word Saturday a Young People Speak Up - daeth pob un o'r prosiectau hyn i ben ar unwaith pan ddaeth y cyfyngiadau i rym.

Bu PSU, a oedd yn benderfynol i beidio â gadael i'r cyfyngiadau symud rwystro ei gwaith, yn gyflym iawn yn symud cynifer o’r sesiynau ar-lein gan ddefnyddio sawl llwyfan gwahanol yn dibynnu ar anghenion y grŵp. O Zoom, i Google Hangout a galwadau fideo Whatsapp, mae PSU yn cysylltu â dros 90 o bobl leol yn Sir Gaerfyrddin bob wythnos yn ystod y cyfyngiadau symud. Mae hyn wedi bod yn bwysig iawn i'r rheiny a oedd eisoes yn ei chael hi'n anodd gyda gorbryder neu unigedd cyn Covid-19, fel yr eglura Eleanor Shaw:

“Pan gyhoeddwyd y cyfyngiadau symud, fe aethon ni'n ddigidol mewn byr o dro gan fod pobl yn dibynnu ar ein gweithdai. Mae ein pobl ifanc wedi dangos lefelau uchel o orbryder yn ystod y cyfnod hwn, ac maent yn ei chael hi'n anodd i ddygymod â'r ffordd newydd hon o fyw, a hynny am eu bod yn gweld eisiau ffrindiau ac yn teimlo nad oes ganddynt gysylltiad â rhyw lawer. Mae'r bobl hŷn yr ydyn ni'n siarad â nhw yn teimlo'n ynysig ond yn dangos gwytnwch.”

I'r rheiny nad ydynt yn gallu cyrchu sesiynau ar-lein, mae PSU wedi bod yn codi'r ffôn ac yn adrodd stori i aelodau hŷn y gymuned. Mae'r prosiect cyfeillio hwn wedi deillio o gydweithrediad â Beyond the Border, sef gŵyl adrodd straeon ryngwladol sydd wedi ail-leoli yn Sir Gaerfyrddin yn ddiweddar. Bob wythnos, mae'r cyfranogwyr yn derbyn galwad ffôn gan Phil Ockwedy, sef Storïwr wedi'i leoli yn Ninbych-y-pysgod, sydd yn siarad â nhw cyn adrodd stori iddynt. Dywedodd un cyfranogwr, 73 oed, sy'n elwa o'r sesiynau hyn:

“Rwyf wrth fy modd â'r cysylltiad, ac yn mwynhau treulio amser yn siarad a chael trafodaeth am stori sydd wedi cael ei hadrodd imi.”

I brofi nad yw oedran yn rhwystr i ddefnyddio technoleg i gysylltu ag eraill, mae un o gyfranogwyr rheolaidd PSU yn 83 oed, ond mi oedd hi'n awyddus i fod yn rhan o'r sesiynau, a bellach, mae'n mynychu bob wythnos drwy Zoom. Wrth siarad am sut y mae'r sesiynau'n ei helpu yn ystod y cyfnod hwn, dywedodd y wraig sydd yn ei hwythdegau:

"Dyma fy mywyd, rydych chi'n (PSU) fy nghadw i fynd, mae angen y fath hon o fenter yn fwy nag erioed."

Os hoffech chi neu rywun yr ydych chi'n ei adnabod elwa o'r sesiynau sy'n cael eu cynnal gan People Speak Up, cysylltwch drwy e-bost info@peoplespeakup.co.uk neu ffoniwch 07972651920. Mae rhagor o wybodaeth hefyd ar gael ar y wefan www.peoplespeakup.co.uk.